Καρκίνος & πολύποδες παχέος εντέρου. Πρόληψη και θεραπεία

Μια πολύ συχνή αρρώστια

Ο καρκίνος και οι πολύποδες του παχέος εντέρου είναι τα πιο συχνά νεοπλάσματα του πεπτικού συστήματος και προσβάλλουν εξίσου άνδρες και γυναίκες. Οι πολύποδες (αδενώματα) είναι καλοήθη νεοπλάσματα (όγκοι), που είναι δυνατό να υποστούν κακοήθη εξαλλαγή.

Αν και η ακριβής συχνότητα των πολυ­πόδων του παχέος εντέρου δεν είναι γνωστή, υπολογίζεται ότι κυμαίνεται από 12 μέχρι και 50% του πληθυσμού, ηλικίας άνω των 60 ετών. Αντίθετα η συχνότητα του καρκίνου του παχέος εντέρου μπορεί να υπολογισθεί με ακρίβεια από τους θανάτους και τις χειρουργικές επεμ­βάσεις που γίνονται για τη θεραπεία του, γιατί καταγράφονται στα επιδημιολογικά στοιχεία κάθε χώρας. Σε πρόσφατη επιδημιολογική ανάλυση στις χώρες της Ευρωπαϊκής Κοινότητας καταγράφηκαν 304.687 νέα περιστατικά το 2002, με θνητότητα 40% περίπου, ανάλογα με το στάδιο της νόσου που έγινε η διάγνωση. Η συχνότητα του καρκίνου του παχέος εντέρου κυμαίνεται στις χώρες της Κοινότητας από 17-60 νέα περιστατικά ανά 100.000 πληθυσμού το χρόνο. Τα στοιχεία αυτά κατατάσσουν τον καρκίνο του παχέος εντέρου ως το συχνότερο καρκίνο στους κατοίκους της Κοινότητας.

Καρκινογένεση: Πολυπαραγοντική αιτιο­λογία

Ο πιο συχνός τύπος πολυπόδων του παχέος εντέρου είναι τα αδενώματα τα οποία είναι καλοήθεις όγκοι, αλλά θεωρούνται προκαρκινωματώδης κατάστα­ση, γιατί μπορεί να εξαλλαγούν σε καρκίνο. Πολλοί ερευνητές πιστεύουν, ότι όλοι οι καρκίνοι του παχέος εντέρου προέρχονται από πολύ μικρά αδενώματα. Στην ανάπτυξη του καρκίνου και των πολυπόδων του παχέος εντέρου (καρκινογένεση) μετέχουν η κληρονομικότητα και περιβαλλοντικοί παράγοντες.

Η κληρονομικότητα και ορισμένα νοσήματα προδιαθέτουν για την ανάπτυξη καρκίνου του παχέος εντέρου σε μεγαλύτερη συχνότητα από τον υπό­λοιπο πληθυσμό. Εδώ περιλαμβάνονται τα οικογενή σύνδρομα πολυπο­διάσεως, το θετικό οικογενειακό ιστο­ρικό νεοπλα­σμάτων του παχέος εντέρου και η ελκώδης κολίτιδα,.

Η διατροφή θεωρείται σημαντικός παρά­γο­ντας, αν και οι μελέτες των διαιτητικών συνηθειών είναι δύσκολο να αξιολογηθούν, γιατί στη φυσική διατροφή περιέχονται πολ­λές καρκινογόνες ουσίες αλλά και ανταγω­νιστές τους. Μεγάλης κλίμακας μελέτες διαιτητικών συνηθειών σε πληθυ­σμούς με καρκίνο του παχέος εντέρου έχουν δείξει ότι ορισμένες τροφές, όπως το λίπος και το κόκκινο κρέας, όταν καταναλώ­νονται σε αυξημένες ποσότητες παρου­σιάζουν θετική συσχέτιση με την ανάπτυξη του καρκίνου του παχέος εντέρου. Αντίθετα, πληθυσμοί που κατανα­λώ­νουν αυξημένες ποσότητες φυτικών ινών, όπως λαχανικά και φρούτα (πλούσια σε βιταμίνη C), παρουσιάζουν μειωμένη συχνό­τη­τα αναπτύξεως καρκίνου του παχέος εντέρου.

Τα συμπτώματα της νόσου

Οι πολύποδες του παχέος εντέρου μπορεί να είναι σιωπηλοί κλινικά, ιδιαίτερα όταν είναι μικρού μεγέθους, συχνά όμως εκδηλώνονται με την παρουσία ορατού αίματος στα κόπρανα. Ο καρκίνος του παχέος εντέρου (ιδιαίτερα του σιγμοειδούς) εκδηλώ­νεται συνήθως με αλλαγή των συνηθειών της κενώσεως του εντέρου, δηλαδή διάρ­ροια ή δυσκοιλιότητα, ενώ ο ασθενής προηγουμένως είχε φυσιολο­γικές συνή­θειες κενώσεως. Επίσης, πολλοί ασθενείς παρατηρούν ίχνη ερυθρού αί­ματος στα κόπρανα. Άλλες φορές προεξάρ­­χουν συμπτώ­ματα κοιλιακού πόνου, που ανακου­φίζεται με τις κενώσεις. Όταν ο καρκίνος εντοπίζεται στο δεξιό κόλον (τυφλό) εκδηλώνεται με χρόνια λανθάνουσα απώ­λεια αίματος με τα κόπρα­να, δηλαδή δεν είναι ορατή με γυμνό μάτι, με αποτέλεσμα ο ασθενής να παρουσιάζει με την πάροδο μηνών αναιμία. Τέλος, σπα­νιότερα ο καρκίνος μπορεί να εκδηλω­θεί με συμπτώ­ματα υποξείας ή οξείας αποφράξεως του εντέρου (ειλεός).

Τα θανάσιμα λάθη

Από τα πιο πάνω γίνεται σαφές ότι στις πιο πολλές περιπτώσεις υπάρχουν κλινικές εκδηλώσεις τις οποίες τις αντιλαμβάνεται και ο ίδιος ο ασθενής, όπως πρόσφατη έναρξη δυσκοιλιότητας ή ορατό αίμα στα κόπρανα, και θα πρέπει να επισκεφθεί έγκαιρα το γιατρό. Δυστυχώς, πολλές φορές είτε ο ασθενής αποδίδει το αίμα σε αιμορροΐδες είτε και ο οικογενειακός γιατρός μπορεί να υποπέσει στο ίδιο λάθος και να μην υποβάλλει τον ασθενή σε πλήρη ενδοσκο­πικό έλεγχο του παχέος εντέρου, δηλαδή σε κολονοσκόπηση. Ο βαριούχος υποκλυ­σμός (ακτινογραφία του παχέος εντέρου), έστω και αν είναι άριστης ποιότητας, υπολείπεται στην ανίχνευση βλαβών (πολυ­πό­δων), ιδιαίτερα μικρότερων από ένα εκατοστό, που συχνά διαφεύγουν του ακτινολογικού ελέγχου.

Η πρόληψη

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου μπορεί να προληφθεί. Η κολονοσκόπηση αποτελεί τον καλύ­τερο τρόπο διάγνωσης των πολυπόδων (πρόλη­ψη) και έχει την αξία του test Παπανικολάου που γίνεται στις γυναίκες για την πρόληψη του καρκίνου της μήτρας. Η εξέταση των κοπράνων για παρουσία αίματος, ως μέθοδος πρόληψης δεν έχει δώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα, γιατί συχνά η εξέταση είναι ψευδώς θετική ή αρνητική για αίμα.

Σύμφωνα με τις οδηγίες της Αμερικα­νικής Γαστρεντερολογικής Εταιρείας όλα τα άτομα (άνδρες και γυναίκες) ηλικίας μεγαλύτερης των 50 ετών, που δεν πάσχουν από ελκώδη κολίτιδα και δεν έχουν οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του παχέος εντέρου ανήκουν στην ομάδα χαμηλού κινδύνου για την ανάπτυξη καρκίνου του παχέος εντέρου. Τα άτομα αυτά πρέπει να υποβάλλονται σε κολονο­σκόπηση κάθε δέκα χρόνια από την ηλικία των 50 ετών, ώστε να προφυλαχθούν από τη νόσο.

Οι ασθενείς που παρουσιάζουν θετικό οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του παχέος εντέρου πρέπει να υποβάλλονται περιοδικά σε κολονοσκόπηση, μετά την ηλικία των 40 ετών ώστε να διαγνωσθεί έγκαιρα η νόσος ή να αφαιρεθούν τυχόν υπάρχοντες αδενω­μα­τώ­δεις πολύποδες. Επίσης, ασθενείς που έχουν ήδη χειρουρ­γηθεί για καρκίνο παχέος εντέρου ή για πολύποδες του παχέος εντέ­ρου, πρέπει να υποβάλλονται σε περιοδικό έλεγχο (1-3 χρόνια) για την αφαίρεση νέων πολυπόδων και την πρόλη­ψη ανάπτυξης νέου καρκίνου.

Μελέτη που δημο­σιεύθηκε το Δεκέμβριο του 1994 σε ένα από τα μεγα­λύτερα ιατρικά περιοδικά (ιατρικό περιοδικό της Νέας Αγγλίας) έδειξε ότι τα άτομα που έχουν έναν συγγενή εξ αίματος πρώτου βαθμού με καρκίνο του παχέος εντέρου, έχουν δύο φορές μεγαλύτερη πιθανότητα από τον υπόλοιπο πληθυσμό να αναπτύ­ξουν καρκίνο του παχέος εντέρου. Άτομα που έχουν δύο συγγενείς πρώτου βαθμού έχουν τρεις φορές πιο αυξημένο κίνδυνο, ενώ άτομα που έχουν περισσότερους από δύο συγγενείς πρώτου βαθμού προσβεβλημέ­νους από καρκίνο του παχέος εντέ­ρου έχουν αυξημένο κίνδυνο έξι φορές συγκριτικά με τον υπόλοιπο πληθυσμό. Κατά συνέπεια συνιστάται στα άτομα αυτά να υποβάλλονται σε ενδοσκο­πικό έλεγχο του παχέος εντέρου περιοδικά ανά δύο ως τρία χρόνια από την ηλικία των 40 ετών.

Ορισμένοι ασθενείς που έχουν υποβλη­θεί σε ορθοσκόπηση και διαπιστώθηκε πολύ­ποδας στο ορθό, πρέπει απαραίτητα να υποβάλλονται σε ολική κολονοσκόπηση, γιατί η πιθανότητα να έχουν πολύ­ποδες στο υπόλοιπο παχύ έντερο είναι αυξημένη.

Νεότερες μέθοδοι πρόληψης

Σήμερα αναπτύσσονται δυο νέες μέθοδοι ελέγχου του παχέος εντέρου: η εικονική κολονοσκόπηση και η κολονοσκόπηση με βιντεοκάψουλα παχέος εντέρου.

Η εικονική κολονοσκόπηση συνίσταται στην απεικόνιση του παχέος εντέρου με αξονική ή μαγνητική τομογραφία και η ανασύνθεση και ανάλυση των εικόνων με ειδικά προγράμματα λογισμικού. Η ανάλυση των δημοσιευμένων μελετών σε σύγκριση με την κολονοσκόπηση ως μέθοδο αναφοράς, έχει δείξει ότι ανιχνεύονται 75% των πολυπόδων, με καλύτερη ευαισθησία για πολύποδες μεγαλύτερους από ένα εκατοστό. Η εξέταση αυτή χρησιμοποιείται σήμερα αρκετά ακτινολογικά εργαστήρια στην Ελλάδα.

Στην κολονοσκόπηση με βιντεοκάψουλα παχέος εντέρου ο ασθενής καταπίνει την βιντεοκάψουλα η οποία εκπέμπει συνεχώς εικόνες σε δέκτη-καταγραφέα που ο ασθενής φορά στη ζώνη του. Οι εικόνες αναλύονται με ειδικό πρόγραμμα λογισμικού. 

Η θεραπεία

Οι πολύποδες του παχέος εντέ­ρου και ο καρκίνος θεωρούνται ιάσιμα νοσήματα. Οι πολύποδες αφαιρούνται ενδο­σκοπικά, δηλαδή χωρίς ανοιχτή χειρουργική επέμβαση ή γενική νάρκωση, ενώ ο καρκί­νος ιάται με χειρουργική αφαίρεση του όγκου. Σήμερα διαθέτουμε ειδικές ενδοσκοπικές τεχνικές που μας επιτρέπουν να αφαιρούμε μισχωτούς πολύποδες μεγέθους 3-4 εκατοστών και άμισχους πολύποδες (μέθοδος βλεννογονεκτομής) διαμέτρου 3-5 εκατοστών. Είναι κρίμα λοιπόν νοσήματα που είναι ιάσιμα να μην θεραπεύονται έγκαιρα και να οδηγείται ο ασθενής στο θάνατο.

Ενημέρωση του πληθυσμού για την πρόληψη της νόσου

Όταν στις άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και στις Η.Π.Α. υπάρχει συστημα­τική ενημέρωση του πληθυσμού από τις εφημερίδες, το ραδιόφωνο και την τηλεό­ραση σχετικά με την πρόληψη του καρκίνου του παχέος εντέρου, στην Ελλάδα δεν υπάρχει μέχρι σήμερα συντονισμένη προ­σπά­θεια από κρατικούς φορείς. Ήδη πολλές χώρες της Κοινότητας (Αυστρία, Γερμανία, Τσεχία, Πολωνία, Ιταλία, Φιλανδία, Γαλλία, Σλοβακία) έχουν εφαρμόσει κρατικά προγράμματα προληπτικού ελέγχου.

Στην Ελλάδα συστηματική ενημέρωση του πληθυσμού δεν υπάρχει, ούτε κρατικό πρόγραμμα πρόληψης. Παρόλα αυτά και κατάλληλα εκπαιδευμένο προσω­πικό υπάρ­χει (γιατροί γαστρεντερολόγοι) και όλα τα σύγχρονα μέσα για διάγνωση και θεραπεία της νόσου. Τα άτομα που ανήκουν σε κάποια από τις ομάδες ασθενών που αναφέρθηκαν πιο πάνω, αξίζει τον κόπο να συμβου­λευθούν τον ειδικό γιατρό. Η πρόληψη σώζει ζωές!

Συνοπτικές οδηγίες πρόληψης

  • Δίαιτα πλούσια σε λαχανικά, φρούτα
  • Αντικατάσταση του λίπους στις τροφές με ελαιόλαδο
  • Αντικατάσταση του κόκκινου κρέατος με ψάρι ή πουλερικά
  • Παρατηρείτε πάντοτε τα κόπρανα για αίμα πριν τραβήξετε το καζανάκι
  • Αν δείτε αίμα στα κόπρανα πρέπει να κάνετε κολονοσκόπηση
  • Προληπτική κολονοσκόπηση μετά τα 50 (κάθε 10 χρόνια)
  • Συστηματική παρακολούθηση με κολονοσκόπηση όταν υπάρχουν παράγοντες αυξημένου κινδύνου (κληρονομικότητα)
Μάιος 2013

Σπύρος Δ. Λαδάς

Καθηγητής Γαστρεντερολογίας

Αντιπρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) (2007-8)

Επιστημονικός Συνεργάτης του "Ιατρικού Κέντρου Ψυχικού"

Vegetable diete_WEB.jpgWC_WEB.jpg

Διαβάστε επίσης: Πολυπεκτομή (πολυποδεκτομή) μεγάλων πολυπόδων